Nederlands paviljoen, 18e Architectuurbiënnale van Venetië
Jaar
2023
Locatie
Venetië
In opdracht van
Aric Chen, Nieuwe Instituut
Curator
Jan Jongert, Superuse
Architectuur kan worden gezien als een uitdrukking van systemen – economische, sociale, politieke. Zij geven de gebouwde omgeving vorm en reguleren de stromen van mensen, activiteiten, hulpbronnen en ecologieën. Deze systemen, die vaak gebaseerd zijn op ontginning en exploitatie, zijn zo diep geworteld dat ze onveranderlijk lijken. Maar om een duurzamere, regeneratieve en rechtvaardige toekomst tegemoet te gaan, zullen veel van deze systemen moeten worden herzien.
Plumbing the System
In reactie op het thema van de Biënnale ‘Laboratorium van de toekomst’ diende het Nederlandse paviljoen van 2023 als platform voor het verkennen van het potentieel van toekomstgerichte, regeneratieve economieën en circulair ontwerp, maar dan met een twist.
Het Nederlandse paviljoen heeft laten zien hoe alternatieve systemen kunnen bijdragen aan een duurzamere toekomst op macroschaal, terwijl het tegelijkertijd probeert om op microschaal echte veranderingen door te voeren (en te testen) – een plek waar mondiaal denken en lokaal handelen elkaar kunnen ontmoeten.
Het waterwerk van ons geld
Enerzijds presenteerde het paviljoen ‘Het waterwerk van ons geld’, een serie tekeningen van cartograaf Carlijn Kingma die ons complexe geldsysteem op ingenieuze wijze vertaalt naar een ruimtelijke omgeving, waarbij water als metafoor wordt gebruikt. Door de geldstromen in de samenleving in kaart te brengen, illustreert Kingma de werking van ons financiële systeem en de diepgewortelde mechanismen die verandering zowel kunnen belemmeren als mogelijk maken. Kingma heeft samengewerkt met vooraanstaande economische denkers om concrete alternatieven of ‘routekaarten’ te ontwikkelen en te illustreren die kunnen leiden tot een meer sociaal en ecologisch regeneratieve economie.
“De huidige tijd inspireert architecten en planners om te bouwen met een positieve impact op hun omgeving. Om dit te bereiken, herwaarderen ze schaarse hulpbronnen zoals water en verleggen ze hun stromen om bij te dragen aan het ecosysteem. Deze regeneratieve praktijk vereist een radicale verandering in het economische paradigma dat vandaag de dag de stroom van onze hulpbronnen bepaalt.” — Jan Jongert
Door water en geld zowel als reële als metaforische concepten te behandelen, brengen Jongert en Kingma de eb en vloed van deze hulpbronnen in kaart via micro- en macrosystemen.
“We weten allemaal dat we in een tijd leven waarin we voor grote uitdagingen staan die veranderingen in onze manier van doen vereisen. Het is ook een tijd waarin er geen tekort is aan ideeën en voorstellen om dat te doen. […] Het gaat erom woorden om te zetten in daden, om de verandering in gang te zetten of op zijn minst om duidelijk te laten zien wat er moet veranderen om verandering te bewerkstelligen.” — Aric Chen
Laguna Fuori / Plumbing the Lagoon
Als derde onderdeel van de Nederlandse bijdrage heeft curator Jan Jongert onderzoek geïnitieerd om het potentieel van een positief metabolisme op regionale schaal in de lagune van Venetië te benutten.
Het ecosysteem van de lagune wordt ernstig bedreigd door toenemende industrialisering, toerisme en veranderende klimatologische omstandigheden. De tijdelijke pieken in activiteit tijdens de Biënnale hebben in het verleden bijgedragen aan deze dynamiek.
In samenwerking met de IAUV-universiteit van Venetië en onderzoeks- en ontwerpgroep Temporiuso heeft Superuse een workshop van een week georganiseerd met architectuurstudenten. Ze hebben de potentiële middelen en spelers geïdentificeerd en in kaart gebracht die kunnen helpen bij de overgang naar een positieve dynamiek, waarbij ze profiteren van de Biënnales die plaatsvinden.
De resultaten omvatten een digitale kaart en eerste mogelijke interventies voor wonen, werken en voedsel. Deze werden gepresenteerd aan de huidige commissarissen, curatoren en vertegenwoordigers van veelbelovende initiatieven uit Venetië. In de komende maanden zal de samenvatting worden voorgelegd aan de commissarissen die als Green Lions in Venetië samenwerken en bijdragen aan de nalatenschap van de 18e Biënnale.
Project Credits
Curator
Jan Jongert
Projectleider
Francien van Westrenen (Nieuwe Instituut)
Programma management
Ellen Zoete (Nieuwe Instituut)
Ruimtelijk ontwerp
Superuse met Iris de Kievith, Sarah van der Giesen en Yannick Verweij
Grafisch ontwerp
Atelier Roosje Klap
Productie
Charly Blödel
Productie ter plaatse
Bouwko Landstra & team en Valentina Cella
Exposanten
Carlijn Kingma met Martijn Jeroen van der Linden en Thomas Bollen
Onderzoek naar watersystemen
Superuse Studios & De Urbanisten in samenwerking met Frank Feder en Geyu Wu
Fotografie
Cristiano Corte
De workshop ‘Plumbing the Laguna’
Gecoördineerd door Temporiuso: Giulia Cantaluppi, Isabella Inti en Basel Rihani
Ondersteund door ConstructLab: Peter Zuiderwijk en Alexander Roemer
Gehost door Università IUAV di Venezia: Luca Velo en Ca’Buccari: Muck Petzet en Erica Overmeer
De tentoonstelling is ondersteund door het Nederlandse Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
Het project is ontwikkeld in samenwerking met Wavin & De Urbanisten.